Abiyotik Stres Nedir, Biyostimülantlar Nasıl Yardımcı Olur?
Kuraklık, sıcak, don ve tuzluluk gibi abiyotik stresler bitkiye nasıl zarar verir? Biyostimülantların stres öncesinde, sırasında ve sonrasında rolü.
Abiyotik stres, bitkiye canlı olmayan çevre koşullarının verdiği zarardır: kuraklık, aşırı sıcak, don, tuzluluk gibi. Biyostimülantların en çok fark yarattığı alan da buradır. Bu yüzden bu konuyu anlamak, biyostimülantı doğru zamanda kullanmanın anahtarıdır.
Biyotik ve abiyotik stres farkı
- Biyotik stres: Canlı etkenlerden gelir: hastalıklar, zararlı böcekler, yabancı otlar. Bunlarla bitki koruma ürünleriyle mücadele edilir.
- Abiyotik stres: Cansız çevre koşullarından gelir. Biyostimülantların tanımında açıkça geçen hedeflerden biri, bitkinin bu strese dayanıklılığını artırmaktır.
Başlıca abiyotik stres türleri
| Stres türü | Ne zaman görülür? | Bitkide tipik belirtiler |
|---|---|---|
| Kuraklık | Yaz ayları, yetersiz sulama | Solgunluk, yaprak kıvrılması, büyümede yavaşlama |
| Aşırı sıcak | Yaz sıcak dalgaları, örtüaltında havalandırma sorunu | Çiçek ve meyve dökümü, polen sorunları, güneş yanığı |
| Soğuk ve don | İlkbahar geç donları, kış | Doku hasarı, çiçek ve tomurcuk kaybı |
| Tuzluluk | Tuzlu sulama suyu, drenajı kötü topraklar | Kök gelişiminde zayıflama, yaprak uçlarında yanık |
| Aşırı su / oksijensizlik | Ağır topraklarda yoğun yağış | Kök çürümesi riski, sararma |
| Fide/fidan şaşırtma stresi | Dikim sonrası ilk günler | Tutma gecikmesi, solgunluk |
Türkiye’nin farklı iklim bölgeleri bu streslerin hepsini görür: Akdeniz ve Güneydoğu’da yaz sıcakları, meyve bölgelerinde ilkbahar geç donları, sulamanın yoğun olduğu bazı ovalarda tuzluluk sık karşılaşılan sorunlardır.
Stres bitkiye nasıl zarar verir?
Stres altında bitki hayatta kalmaya odaklanır ve büyümeyi yavaşlatır. Su kaybını azaltmak için yapraklardaki gözenekler (stomalar) kapanır ve fotosentez düşer. Hücrelerde zararlı oksijen türevleri birikir, hormon dengesi bozulur. Sonuç çoğu zaman verim ve kalite kaybıdır; özellikle çiçeklenme ve meyve tutumu dönemindeki stres doğrudan ürün kaybı demektir.
Biyostimülantların bitkide nasıl etki ettiğini Biyostimülantlar Bitkide Nasıl Etki Eder? yazımızda anlatıyoruz.
Biyostimülantların rolü: önce, sırasında, sonra
- Stres öncesi (hazırlama): Hava tahmininde sıcak dalgası veya don göründüğünde birkaç gün önce yapılan uygulamalar, bitkinin savunma sistemini önceden harekete geçirmeyi hedefler. Bu yaklaşım genellikle en iyi sonucu verir.
- Stres sırasında: Bitkinin hücrelerini koruyan maddeleri destekler. Ancak aşırı sıcakta yapraktan uygulama yanığa neden olabileceği için uygulama sabah erken veya akşam yapılmalıdır.
- Stres sonrası (toparlanma): Bitkinin büyümeye daha hızlı dönmesine yardımcı olur. Amino asit içerikli ürünler bu dönemde sık tercih edilir.
Hangi stres için hangi grup?
| Stres | Sık kullanılan biyostimülant grupları |
|---|---|
| Sıcak ve kuraklık | Deniz yosunu ekstraktları, amino asitler, glisin betain içeren ürünler, silisyum |
| Soğuk ve don | Deniz yosunu ekstraktları, amino asitler |
| Tuzluluk | Hümik maddeler, amino asitler, deniz yosunu ekstraktları |
| Şaşırtma stresi | Deniz yosunu ekstraktları, hümik maddeler, mikorizal ürünler |
Bu tablo genel bir yönlendirmedir; ürünler arasında içerik ve kalite farkı büyüktür. Her grubun ayrıntısını Biyostimülant Türleri bölümünde bulabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Stresin en ağır anında, öğle sıcağında yapraktan uygulama yapmak
- Biyostimülantın sulama veya gübre eksikliğini kapatacağını düşünmek
- Don sonrası “kurtarma” beklemek: hasar görmüş doku geri gelmez, biyostimülant ancak kalan kısmın toparlanmasına destek olur
Sık sorulan sorular
Biyostimülant donu önler mi? Hayır. Donu önlemez; bitkinin düşük sıcaklığa dayanıklılığını bir miktar artırabilir ve sonrasında toparlanmayı destekleyebilir. Fiziksel önlemlerin (sisleme, rüzgar makinesi vb.) yerini tutmaz.
Stres yokken biyostimülant kullanmak gereksiz mi? Gereksiz değil ama fark daha az görülür. Kök gelişimi veya meyve tutumu gibi kritik dönemlerde stres olmasa da uygulama yapılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kendi ürününüz ve koşullarınız için bir ziraat mühendisine danışmanızı öneririz.